अध्यायः ८५

वैशंपायन उवाच।

तान्सर्वानुत्सुकान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः।
अश्वासयंस्तथा धौम्यो बृहस्पतिसमोऽब्रवीत् ।।

ब्राह्मणानुमतान्पुण्यानाश्रमान्भरतर्षभ।
दिशस्तीर्थानि शैलांश्च शृणु मे वदतोऽनघ ।।

याञ्श्रुत्वा गदतो राजन्विशोको भवितासि ह।
द्रौपद्या चानया सार्धं भ्रातृभिश्च नरेश्वर ।।

श्रवणाच्चैव तेषां त्वं पुण्यमाप्स्यसि पाण्डव।
गत्वा शतगुणं चैव तेभ्य एव नरोत्तम ।।

शृणु पूर्वां दिशं राजन्देवर्षिगणसेविताम्।
रम्यां ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर यथास्मृति ।।

तस्यां रदेवर्षिजुष्टायां नैमिषं नाम भारत।
यत्रतीर्थानि देवानां पुण्यानि च पृथक् पृथक् ।।

यत्र सा गोमती पुण्या रम्या देवर्षिसेविता।
यज्ञभूमिश्च देवानां शामित्रं च विवस्वतः ।।

तस्यां गिरिवरः पुण्यो गयो राजर्षिसत्कृतः।
शिवं ब्रह्मसरो यत्रसेवितं त्रिदशर्षिभिः ।।

यदर्थे पुरुषव्याघ्र कीर्तयन्ति पुरातनाः।
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् ।।

गौरीं वा वरयेत्कन्यां नीलं वा वृषमुत्सृजेत्।
उत्तारयति संतत्या दश पूर्वान्दशावरान् ।।

महानदी च तत्रैव तथा गयशिरो नृप।
यत्रासौ कीर्त्यते विप्रैरक्षय्यकरणो वटः ।।

यत्रदत्तं पितृभ्योऽन्नमक्षय्यं भवति प्रभो।
सा च पुण्यजला तत्र फल्गुनामा महानदी ।।

बहुमूलफला चापि कौशिकी भरतर्षभ।
विश्वामित्रोऽध्यगाद्यत्र ब्राह्मणत्वं तपोधनः ।।

गङ्गा यत्रनदी पुण्या यस्यास्तीरे भगीरथः।
अयजत्तत्रबहुभिः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।।

पाञ्चालेषु च कौरव्य कथयन्त्युत्पलावतम्।
विश्वामित्रोऽयजद्यत्र शक्रेण सह कौशिकः ।।

यत्रानुवंशं भगवाञ्जामदग्न्यस्तथा जगौ।
विश्वामित्रस्य तां दृष्ट्वा चिभूतिमतिमानुषीम् ।।

कान्यकुब्जेऽपिबत्सोममिन्द्रेण सह कौशिकः।
ततः क्षत्रादपाक्रामद्ब्राह्मणोस्मीति चाब्रवीत् ।।

पवित्रमृषिभिर्जुष्टं पुण्यं पावनमुत्तमम्।
गङ्गायमुनयोर्वीर संगमं लोकविश्रुतम् ।।

यत्रायजत भूतात्मा पूर्वमेव पितामहः।
प्रयागमिति विख्यातं तस्माद्भरतसत्तम ।।

अगस्त्यस्य तु राजेन्द्र तत्राश्रमवरो नृप।
तत्तथा तापसारण्यं तापसैरुपशोभितम् ।।

हिरण्यबिन्दुः कथितो गिरौ कालञ्जरे महान्।
आगस्त्यपर्वतोरभ्यः पुण्यो गिरिवः शिवः ।।

महेन्द्रो नाम कौरव्य भार्गवस्य महात्मनः।
अयजत्तत्रकौन्तेय पूर्वमेव पितामहः ।।

यत्रभागीरथी पुण्यां सरस्यासीद्युधिष्ठिर।
यत्र सा ब्रह्मशालेति पुण्याख्याता विशांपते।
धूतपाप्मभिराकीर्णा पुण्यं तस्याश्च दर्शनम् ।।

पवित्रो मङ्गलीयश्च ख्यातो लोके सनातनः।
केदारश्च मतङ्गस्य महानाश्रम उत्तमः ।।

कुण्डोदः पर्वतो रम्यो बहुमूलफलोदकः।
नैषधस्तृषितो यत्र जलं शर्म च लब्धवान् ।।

यत्र देववनं पुण्यं तापसैरुपशोभितम्।
बाहुदा च नदी यत्रनन्दा च गिरिमूर्धनि ।।

तीर्थानि सरितः शैलाः पुण्यान्यायतनानि च।
प्राच्यां दिशि महाराज कीर्तितानि मया तव ।।

तिसृष्वन्यासु पुण्यानि दिक्षु तीर्थानि मे शृणु।
सरितः पर्वतांश्चैव पुण्यान्यायतनानि च ।।

।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि
तीर्थयात्रापर्वणि पञ्चाशीतितमोऽध्यायः ।। 85 ।।