अध्यायः ९५

वैशंपायन उवाच।

प्रतिज्ञाय च दुष्यन्ते प्रतियाते दिने दिने।
`गर्भश्च ववृधे तस्यां राजपुत्र्यां महात्मनः।।'

शकुन्तला चिन्तयन्ती राजानं कार्यगौरवात्।
दिवारात्रमनिद्रैव स्नानभोजनवर्जिता।।

राजप्रेषणिका विप्राश्चतुरङ्गबलान्विताः।
अद्य श्वो वा परश्वो वा समायान्तीति निस्चिता।।

दिनान्पक्षानृतून्मासानयनानि च सर्वशः।
गण्यमानानि वर्षाणि व्यतीयुस्त्रीणि भारत।।

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु ऋषेर्वचनगौरवात्।
ऋषिपत्न्यः सुबहुशो हेतुमद्वाक्यमब्रुवन्।।

ऋषिपत्न्य ऊचुः।

शृणु भद्रे लोकवृत्तं श्रुत्वा यद्रोचते तव।
तत्कुरुष्व हितं देवि नावमान्यं गुरोर्वचः।।

देवानां दैवतं विष्णुर्विप्राणामग्निर्ब्रह्म च।
नारीणां दैवतं भर्ता लोकानां ब्राह्मणो गुरुः।।

सूतिकाले प्रसूष्वेति भगवांस्ते पिताऽब्रवीत्।
करिष्यामीति कर्तव्यं तदा ते सुकृतं भवेत्।।

वैशंपायन उवाच।

पत्नीनां वचनं श्रुत्वा साधु साध्वित्यचिन्तयत्।'
गर्भं सुषाव वामोरूः कुमारममितौजसम्।।

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्राजायत शकुन्तला।
रूपौदार्यगुणोपेतं दौष्यन्तिं जनमेजय।।

`जाते' तस्मिन्नन्तरिक्षात्पुष्पवृष्टिः पपात ह।
देवदुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः।।

गायद्भिर्मधुरं तत्र देवैः शक्रोऽभ्युवाच ह।
शकुन्तले तव सुतश्चक्रवर्ती भविष्यति।।

बलं तेजश्च रूपं च न समं भुवि केनचित्।
आहर्ता वाजिमेधस्य शतसङ्ख्यस्य पौरवः।।

अनेकारपि साहस्रै राजसूयादिभिर्मखैः।
स्वार्थं ब्राह्मणसात्कृत्वा दक्षिणाममितां ददत्।।

देवतानां वचः श्रुत्वा कण्वाश्रमनिवासिनः।
सभाजयन्तः कण्वस्य सुतां सर्वे महर्षयः।।

शकुन्तला च तच्छ्रुत्वा परं हर्षमवाप सा।
द्विजानाहूय मुनिभिः सत्कृत्य च महायशाः।'

जातकर्मादिसंस्कारं कण्वः पुण्यवतां वरः।
तस्याथ कारयामास वर्धमानस्य चासकृत्।।

यथाविधि यथान्यायं क्रियाः सर्वास्त्वकारयत्।
दन्तैः शुक्लैः शिखरिभिःसिंहसंहननोऽभवत्।।

चक्राङ्कितकरः श्रीमान्स्वयं विष्णुरिवापरः।
`चतुष्किष्कुर्महातेजा महामूर्धा महाबलः।।'

कुमारो देवगर्भाभः स तत्राशु व्यवर्धत।
`ऋषेर्भयात्तु दुष्यन्तः स्मरन्नैवाह्वयत्तदा।।

गते काले तु महति न सस्मार तपोधनाम्।'
षड्वर्षेषु ततो बालः कण्वाश्रमपदं प्रति।।

व्याघ्रान्सिंहान्वराहांश्च वृकांश्च महिषांस्तथा।
`ऋक्षांश्चाभ्यहनद्व्यालान्पद्भ्यामाश्रमपीडकान्।।

बलाद्भुजाभ्यां संगृह्य बलवान्संनियम्य च।'
बद्ध्वा वृक्षेषु दौष्यन्तिराश्रमस्य समन्ततः।।

आरुरोह द्रुमांश्चैव क्रीडन्स्म परिधावति।
`वनं च लोडयामास सिंहव्याघ्रगणैर्वृतम्।।

ततश्च राक्षसान्सर्वान्पिशाचांश्च रिपून्रणे।
मुष्टियुद्धेन तान्हत्वा ऋषीनाराधयत्तदा।।

कश्चिद्दितिसुतस्तं तु हन्तुकामो महाबलः।
वध्यमानांस्तु दैतेयानमर्षी तं समभ्ययात्।।

तमागतं प्रहस्यैव बाहुभ्यां परिगृह्य च।
दृढं चाबध्य बाहुभ्यां पीडयामास तं तदा।।

मर्दितो न शशाकास्मान्मोचितुं बलवत्तया।
प्राक्रोशद्भैरवं तत्र द्वारेभ्यो निःसृतं त्वसृक्।।

तेन शब्देन वित्रस्ता मृगाः सिंहादयो गणाः।
सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रमाश्रमस्थाश्च सुस्रुवुः।।

निरसुं जानुभिः कृत्वा विससर्ज च सोऽपतत्।
तद्दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुः कुमारस्य विचेष्टितम्।।

नित्यकालं वध्यमाना दैतेया राक्षसैः सह।
कुमारस्य भयादेव नैव जग्मुस्तदाश्रमम्।।'

ततोऽस्य नाम चक्रुस्ते कण्वाश्रमनिवासिनः।
कण्वेन सहिताः सर्वे दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम्।।

अस्त्वयं सर्वदमनः सर्वं हि दमयत्यसौ।
स सर्वदमनो नाम कुमारः समपद्यत।।

विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वितः।
`अप्रेषयति दुष्यन्ते महिष्यास्तनयस्य च।।

पाण्डुभावपरीताङ्गीं चिन्तया समभिप्लुताम्।
लम्बालकां कृशां दीनां तथा मलिनवाससम्।।

`शकुन्तलां च संप्रेक्ष्य प्रदध्यौ स मुनिस्तदा।
शास्त्राणि सर्ववेदाश्च द्वादशाब्दस्य चाभवन्'।।

।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि पञ्चनवतितमोऽध्यायः।। 95 ।।