अध्यायः २११

वैशंपायन उवाच।

ततस्ते पाण्डवाः सर्वे पाञ्चाल्यश्च महायशाः।
प्रत्युथाय महात्मानं कृष्णं सर्वेऽभ्यवादयन्।।

प्रतिनन्द्य स तां पूजां पृष्ट्वा कुशलमन्ततः।
आसने काञ्चने शुद्धे निषसाद महामनाः।।

अनुज्ञातास्तु ते सर्वे कृष्णेनामिततेजसा।
आसनेषु महार्हेषु निषेदुर्द्विपदां वराः।।

ततो मुहूर्तान्मधुरां वाणीमुच्चार्य पार्षतः।
पप्रच्छ तं महात्मानं द्रौपद्यर्थं विशांपते।।

कथमेका बहूनां स्यान्न च स्याद्धर्मसंकरः।
एतन्मे भगवान्सर्वं प्रब्रवीतु यथातथम्।।

व्यास उवाच।

अस्मिन्धर्मे विप्रलब्धे लोकवेदविरोधके।
यस्य यस्य मतं यद्यच्छ्रोतुमिच्छामि तस्य तत्।।

द्रुपद उवाच।

अधर्मोऽयं मम मतो विरुद्धो लोकवेदयोः।
न ह्येका विद्यते पत्नी बहूनां द्विजसत्तम।।

न चाप्याचरितः पूर्वैरयं धर्मो महात्मभिः।
न चाप्यधर्मो विद्वद्भिश्चरितव्यः कथंचन।।

ततोऽहं न करोम्येनं व्यवसायं क्रियां प्रति।
धर्मः सदैव संदिग्धः प्रतिभाति हि मे त्वयम्।।

धृष्टद्युम्न उवाच।

यवीयसः कथं भार्यां ज्येष्ठो भ्राता द्विजर्षभ।
ब्रह्मन्समभिवर्तेत सद्वृत्तः संस्तपोधन।।

न तु धर्मस्य सूक्ष्मत्वाद्गतिं विद्मः कथंचन।
अधर्मो धर्म इति वा व्यवसायो न शक्यते।।

कर्तुमस्मद्विधैर्ब्रह्मंस्ततोऽयं न व्यवस्यते।
पञ्चानां महिषी कृष्णा भवत्विति कथंचन।।

युधिष्ठिर उवाच।

न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः।
वर्तते हि मनो मेऽत्र नैषोऽधर्मः कथंचन।।

श्रूयते हि पुराणेऽपि जटिला नाम गौतमी।
ऋषीनध्यासितवती सप्त धर्मभृतां वरा।।

तथैव मुनिजा वार्क्षी तपोभिर्भावितात्मनः।
संगताभूद्दश भ्रातॄनकेन्म्नः प्रचेतसः।।

गुरोर्हि वचनं प्राहुर्धर्म्यं धर्मज्ञसत्तम।
गुरूणां चैव सर्वेषां माता परमको गुरुः।।

सा चाप्युक्तवती वाचं भैक्षवद्भुज्यतामिति।
तस्मादेतदहं मन्ये परं धर्मं द्विजोत्तम।।

कुन्त्युवाच।

एतमेतद्यथा प्राह धर्मचारी युधिष्ठिरः।
भुज्यतां भ्रातृभिः सार्धमित्यर्जुनमचोदयम्।
अनृतान्मे भयं तीव्रं मुच्येऽहमनृतात्कथम्।।

व्यास उवाच।

अनृतान्मोक्ष्यसे भद्रे धर्मश्चैव सनातनः।
ननु वक्ष्यामि सर्वेषां पाञ्चाल शृमु मे स्वयम्।।

यथाऽयं विहितो धर्मो यतश्चायं सनातनः।
यथा च प्राह कौन्तेयस्तथा धर्मो न संशयः।।

वैशंपायन उवाच।

तत उत्थाय भगवान्व्यासो द्वैपायनः प्रभुः।
करे गृहीत्वा राजानं राजवेश्म समाविशत्।।

पाण्डवाश्चापि कुन्ती च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः।
विविशुस्तेऽपि तत्रैव प्रतीक्षन्ते स्म तावुभौ।।

ततो द्वैपायनस्त्समै नरेन्द्राय महात्मने।
आचख्यौ तद्यथा धर्मो बहूनामेकपत्निता।।

`यथा च ते ददुश्चैव राजपुत्र्याः पुरा वरम्।
धर्माद्यास्तपसा तुष्टाः पञ्चपत्नीत्वमीश्वराः।।'

।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि
वैवाहिकपर्वणि एकादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 211 ।।