द्रोणपर्व
अध्यायः ५३
स्थाणुरुवाच।
प्रजासर्गनिमित्तं हि कृतो यत्नस्त्वया विभो।
त्वया सृष्टाश्च वृद्धाश्च भूतग्रामाः पृथग्विधाः।।
तास्तवेह पुनः क्रोधात्प्रजा नश्यन्ति सर्वशः।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं प्रसीद भगवन्प्रभो।।
ब्रह्मोवाच।
संहर्तुं न च मे काम एतदेवं भवेदिति।
पृथिव्या हितकामं तु ततो मां मन्युराविशत्।।
इयं सन्ना तदा देवी भारार्ता समचूचुदत्।
संहारार्थं महादेव भारेणाभिहता सती।।
ततोऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन्।
संहारमप्रमेयस्य ततो मां मन्युराविशत्।।
रुद्र उवाच।
संहारार्थं प्रसीदस्व मारुषो वसुधाधिप।
मा प्रजाः स्थावराश्चैव जङ्गमाश्च व्यनीनशः।।
तव प्रसादाद्भगवन्निदं वर्तेत्त्रिधा जगत्।
अनागतमतीतं च यच्च सम्प्रति वर्तते।।
भगवन्क्रोधसन्दीप्तः क्रोधादग्निमवासृजत्।
स दहत्यश्मकूटानि द्रुमांश्च सरितस्तथा।।
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वै चैव तृणोलपाः।
स्थावरं जङ्गमं चैव निःशेषं कुरुते जगत्।।
तदेतद्भस्मसाद्भूतं जगत्स्थावरजङ्गमम्।
प्रसीद भगवन्स त्वं रोषो न स्याद्वरो मम।।
सर्वे हि सृष्टा नश्यन्ति तव देव कथंचन।
तस्मान्निवर्ततां तेजस्त्वय्येवेदं प्रलीयताम्।।
उपायमन्यं सम्पश्य प्रजानां हितकाम्यया।
यथेमे प्राणिनः सर्वे निर्वर्तेरंस्तथा कुरु।।
अभावं नेह गच्छेयुरुत्सन्नजननाः प्रजाः।
भवता हि नियुक्तोऽहं प्रानां पालने विभा।
दया ते न समुत्पन्ना प्रजासु विबुधेश्वर।।
मा विनश्येज्जगन्नाथ जगत्स्थावरजङ्गमम्।
प्रसादाभिमुखं देवं तस्मादेवं ब्रवीम्यहम्।।
नारद उवाच।
श्रुत्वा हि वचनं देवः प्रजानां हितकारणे।
तेजः सन्धारयामास पुनरेवान्तरात्मनि।।
ततोऽग्निमुपसंहृत्य भगवाँल्लोकसत्कृतः।
प्रवृत्तं च निवृत्तं च कल्पयामास वै प्रभुः।।
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तथा।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यो गोभ्योनारी महात्मनः।।
कृष्णरक्ता तथा पिङ्गा रक्तजिह्वास्यलोचना।
कुण्डलाभ्यां च राजेन्द्र तप्ताभ्यां तप्तभूषणा।।
सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता।
स्मयमाना च साऽवेक्ष्य देवौ विश्वेश्वरावुभौ।।
`तां तु तत्र तदा देवीं ब्रह्मा लोकपितामहः।
उक्तवान्मधुरं वाक्यं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः'।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति।।
त्वं हि संहारबुद्ध्याऽथ प्रादुर्भूता रुषो मम।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः।।
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर भामिनि।
मम त्वं हि नियोगेन ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यासि।।
नारद उवाच।
एवमुक्ता तु सा तेन मृत्युः कमललोचना।
प्रारुदद्भृशसंविग्ना प्रापतन्नश्रुबिन्दवः।।
पाणिभ्यां प्रतिजग्राह तान्यश्रूणि पितामहः।
सर्वभूतहितार्थाय तां चाप्यनुनयत्तदा।।
।। इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि
अभिमन्युवधपर्वणि त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः।। 53 ।।