अध्यायः ६८

बृहदश्व उवाच।

अथ दीर्घस्य कालस्य पर्णादो नाम वै द्विजः।
प्रत्येत्य नगरं भैमीमिदं वचनमब्रवीत् ।।

नैषधं मृगयाणेन दमयन्ति दिवानिशम्।
अयोध्यां नगरीं गत्वा भागस्वरिरुपस्थितः ।।

श्रावितश्च मया वाक्यं त्वदीयं स महाजने।
ऋतुपर्णो महाभागो यथोक्तं वरवर्णिनि ।।

तच्छ्रुत्वा नाब्रवीत्किंचिदृतुपर्णो नराधिपः।
न च पारिषदः कश्चिद्भाष्यमाणो मयाऽसकृत् ।।

अनुज्ञातं तु मां राज्ञा विजने कश्चिदब्रवीत्।
ऋतुपर्णस्य पुरुषो बाहुको नाम नामतः ।।

सूतस्तस्य नरेन्द्रस्य विरूपो ह्रस्वबाहुकः।
शीघ्रयानेषु कुशलो मृष्टकर्ता च भोजने ।।

स विनिःश्वस्य बंहुशो रुदित्वा च षुनःपुनः।
कुशलं चैव मां पृष्ट्वा पश्चादिदमभाषत ।।

वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः।
आत्मानमात्मना सत्यो जितः स्वर्गो न संशयः ।।

रहिता भर्तृभिश्चैव न कुप्यन्ति कदाचन।
्राणांश्चारित्रकवचान्धारयन्ति वरस्त्रियः ।।

विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च।
यत्सा तेन परित्यक्ता तत्र न क्रोद्धुमर्हति ।।

प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससः।
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ।।

सत्कृताऽसत्कृता वाऽपि पतिं दृष्ट्वा तथागतम्।
भ्रष्टराज्यं श्रित्या हीनं श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ।।

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा त्वरितोऽहमिहागतः।
श्रुत्वा प्रमाणं भवती राज्ञश्चैव निवेदयः ।।

एतच्छ्रुत्वाऽश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशांपते।
दमयन्ती रहोऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभापत ।।

अयमर्थौ न संवेद्यो भीमे मातः कदाचन।
त्वत्सन्निधौ नियोक्ष्येऽहंसुदेवं द्विजसत्तमम् ।।

यथा न नृपतिर्भीमः प्रतिपद्येत मे मतम्।
यथा त्वया प्रकर्तव्यं मम चेत्प्रियमिच्छसि ।।

यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान्।
तेनैव मङ्गलेनाद्य सुदेवो यातु मा चिरम् ।।

समानेतुं नलं मातरयोध्यां नगरीमितः।
`ऋतुपर्णस्य नगरे निवसन्तमरिन्दमम्' ।।

विश्रान्तं तु ततः पश्चात्पर्णादं द्विजसत्तमम्।
अर्चयामास वैदर्भी धनेनातीव भामिनी ।।

`लवाच चैनं महता संपूज्य द्रविणेन वै।'
नले चेहागते विप्र भूयो दास्याभि ते वसु ।।

त्वया हि मे बहुकृतंयदन्यो न करिष्यति।
यद्भर्त्राऽहं समेष्यामि शीघ्रमेव द्विजोत्तम ।।

स एवमुक्तोऽथाश्वास्य आशीर्वादैः सुमङ्गलैः।
गृहानुपययौ चापि कृतार्थः सुमहामनाः ।।

ततः सुदेवमानाय्य दमयन्ती युधिष्ठिर।
अब्रवीत्सन्निदौ मातुर्दुःखशोकसमन्विता ।।

गत्वा सुदेव नगरीमयोध्यावासिनं नृपम्।
ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिमन्यं चिकीर्षती ।।

आस्थास्यति पुनर्भैमी दमयन्ती स्वयंवरम्।
तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः ।।

तथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति।
यदि संभाविनीयं ते गच्छ शीघ्रमरिंदम ।।

सूर्योदये द्वतीयं सा भर्तारं वरयिष्यति।
न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन्मृतोपि वा ।।

एवं तथा यथोक्तो वै गत्वा राजानमब्रवीत्।
ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस्तदा ।।

।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि
नलोपास्त्र्यानपर्वणि अष्टषष्ठितमोऽध्यायः ।। 68 ।।