अध्यायः ६७

दमयन्त्यवाच।

मां चेदिच्छसि जीवन्तीं मातः सत्यं ब्रवीमिते।
नलस्य नरवीरस्य यतस्वानयने पुनः ।।

दमयन्त्या तथोक्ता तु सा देवी भृशदुःखिता।
बाष्पेणापिहिता राज्ञी नोत्तरं किंचिदब्रवीत् ।।

तदवस्थां तु तां दृष्ट्वा सर्वमन्तःपुरं तदा।
हाहाभूतमतीवासीद्भृशं च प्ररुरोद ह ।।

ततो भीमं महाराजं भार्या वचनामब्रवीत्।
दमयन्ती नृप भृशं भर्तारमनुशोचति ।।

अपकृष्य च लज्जां सा स्वयमुक्तवती विभो।
प्रयतन्तु तवप्रेष्याः पुण्यश्लोकस्य दर्शने ।।

बृहदश्व उवाच।

तयाप्रयोदितो राजा ब्राह्मणान्वशवर्तिनः।
प्राश्थापयद्दिशः सर्वा यतध्वं नलदर्शने ।।

ततो विदर्भाधिपतेर्नियोगाद्ब्राह्मणास्तदा।
दमयन्तीमथापृच्छ्य प्रस्थितास्ते तथाऽव्रुवन् ।।

अथ तानब्रवीद्भैमी सर्वराष्ट्रेष्विदं वचः।
ब्रूत वै जनसंसत्सु तत्रतत्र पुनः पुनः ।।

क्वनु त्वं कितव च्छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम।
उत्सृज्य वपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय ।।

सा वै यथा त्वया दृष्टा तथाऽऽस्ते त्वत्प्रतीक्षिणी।
दह्यमाना भृशं बाला वस्त्रार्धेनाभिसंवृता ।।

तस्या रुदन्त्याः सततं तेन शोकेन पार्थिव।
प्रसादं कुरु वै देव प्रतिवाक्यं वदस्व च ।।

एवमन्यच्च वक्तव्यं कृपां कुर्याद्यथा मयि।
वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावकः ।।

भर्तव्या रक्षणीया त्व पत्नी पत्या हि नित्यदा।
तन्नष्टमुभयं कस्माद्धर्मज्ञस्य सतस्तव ।।

ख्यातः प्राज्ञः कुलीनश् सानुक्रोशो भवान्सदा।
संवृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात् ।।

तत्कुरुष्व नरव्याघ्र दयां मयि नरर्पभ।
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव हि मे श्रुतः ।।

एवंब्रुवाणान्यदि वः प्रतिब्रूयाद्धि कश्चन।
स नरः सर्वथा ज्ञेयः कश्चासौ क्वनु वर्तते ।।

यश्चैवं वचनं श्रुत्य्वा बूयात्प्रतिवचो नरः।
तदादाय वचस्तस्य ममावेद्यं द्विजोत्तमाः ।।

यथा च वो न जानीयाच्चरतो भीमशासनात्।
पुनरागमनं चेह तथा कार्यमतन्द्रितैः ।।

यदि वाऽसौ समृद्धः स्याद्यदि वाऽप्यधनो भवेत्।
यदिऽवाप्यसमर्थः स्याज्ज्ञेयमस्य चिकीर्षितम् ।।

एवमुक्तास्त्वगच्छंस्ते ब्राह्मणाः सर्वतो दिशम्।
नलं मृगयितुं राजंस्तदा व्यसनिनं तथा ।।

ते पुराणि सराष्ट्राणि ग्रामान्धोपांस्तथाऽऽश्रमान्।
अन्वेषन्तो नलं राजन्नाधिजग्मुर्दविजातयः ।।

तच्च वाक्यं तथा सर्वेतत्रतत्र विशांपते।
श्रावयांचक्रिरे विप्रा दमयन्त्या यथेरितम् ।।

।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि
नलोपाख्यानपर्वणि सप्तषष्टितमोऽध्यायः ।। 67 ।।