अध्यायः ४३

वैशंपायन उवाच।

ददर्श स पुरीं रम्यां सिद्धचारणसेविताम्।
सर्वर्तुकुसुमैः पुण्यैः पादपैरुपशोभिताम् ।।

तत्र सौगन्धिकानां च पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम्।
उपवीज्यमानो मिश्रेण वायुना पुण्यगन्धिना ।।

नन्दनं च वनं दिव्यमप्सरोगणसेवितम्।
ददर्श दिव्यकुसुमैराह्वयद्भिरिव द्रुमैः ।।

नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुं नानाहिताग्निना।
स लोकः पुण्यकर्तॄणां नापि युद्धे पराङ्युखैः ।।

नायज्वभिर्नाव्रतिकैर्न वेदश्रुतिवर्जितैः।
नानाप्लुताङ्गैस्तीर्थेषु यज्ञदानबहिष्कृतैः ।।

नापि यज्ञहनैः क्षुद्रैर्द्रष्टुं शक्यः कथंचन।
पानपैर्गुरुतल्पैश्च मांसादैर्वा दुरात्मभिः ।।

स तद्दिव्यं वनं पश्यन्दिव्यगीतनिनादितम्।
प्रविवेश महाबाहुः शक्रस्य दयितां पुरीम् ।।

तत्र देवविमानानि कामगानि सहस्रशः।
संस्थितान्यभियातानि ददर्शायुतशस्तदा ।।

संस्तूयमानो गन्धर्वैरप्सरोभिश्च पाण्डवः।
पुष्पगन्धवहैः पुण्यैर्वायुभिश्चानुवीजितः ।।

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
हृष्टाः संपूजयामासुः पार्थमक्लिष्टकारिणम् ।।

आसीर्वादैः स्तूयमानो दिव्यवादित्रनिःस्वनैः।
प्रतिपेदे महाबाहुः शङ्खदुन्दुभिनादितम् ।।

नक्षत्रमार्गं विपुलं सुरवीथीति विश्रुतम्।
इन्द्राज्ञया ययौ पार्थः स्तूयमानः समन्ततः ।।

तत्र साध्यास्तथा विश्वे मरुतोऽथाश्विनौ तथा।
आदित्या वसवो रुद्रास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।।

राजर्षयश्च बहवो दिलीपप्रमुखा नृपाः।
तम्बुरुर्नारदश्चैव गन्धर्वौ च हाहा हूहूः ।।

तान्स सर्वान्समागम्य विधिवत्कुरुनन्दनः।
ततोऽपश्यद्देवराजं शतक्रतुमरिंदमः ।।

ततः पार्थो महाबाहुरवतीर्य रथोत्तमात्।
ददर्श साक्षाद्देवेशं पितरं पाकशासनम् ।।

पाण्डुरेणातपत्रेण हेमदण्डेन चारुणा।
दिव्यगन्धाधिवासेन व्यजनेन विधूयता ।।

विश्वावसुप्रभृतिनिर्गन्धर्वैः स्तुतिवन्दिभिः।
स्तूयमानं द्विजाग्र्यैश्च ऋग्यजुःसामसंस्तवैः ।।

ततोऽभिगम्य कौन्तेयः शिरसाऽभ्यगमद्बली।
स चैनं वृत्तपीनाभ्यां बाहुभ्यां प्रत्यगृह्णत ।।

ततः शक्रासने पुण्ये देवर्षिगणसेविते।
शक्रः पाणौ गृहीत्वैनमुपावेशयदन्तिके ।।

मूर्धि चैनमुपाघ्राय देवेन्द्रः परवीरहा।
अङ्कमारोपयामास प्रश्रयावनतं तदा ।।

सहस्राक्षनियोगात्स पार्थः शक्रासनं तदा।
आरुरुक्षुरमेयात्मा द्वितीय इववासवः ।।

ततः प्रेम्णा वृत्रशत्रुरर्जुनस्य शुभं मुखम्।
पस्पर्श पुण्यगन्धेन करेण परिसान्त्वयन् ।।

प्रमार्जमानः शनकैर्बाहू चास्यायतौ शुभौ।
ज्याशरक्षेपकिनौ स्तम्भाविव हिरण्मयौ ।।

वज्रग्रहणचिह्नेन करेण परिसान्त्वयन्।
मुहुर्मुहुर्वज्रधरो बाहू चास्फोटयञ्शनैः ।।

स्मयन्निव गुडाकेशं प्रेक्षमाणः सहस्रदृक्।
हर्षेणोत्फुल्लनयनो न चातृप्यत वृत्रहा ।।

एकासनोपविष्टौ तौ शोभयांसचक्रतुः सभाम्।
सूर्याचन्द्रमसौ व्योम चतुर्दश्यामिवोदितौ ।।

तत्र स्म गाथा गायन्ति साम्ना परमवल्गुना।
गन्धर्वास्तुम्बुरुश्रेष्ठाः कुशला गीतसामसु ।।

घृताची मेनका रम्भा पूर्वचित्तिः स्वयंप्रभा।
उर्वशी मिश्रकेशी च दण्डगौरी वरूथीनि ।।

गोपाली सहजन्या च कुम्भयोनिः प्रजागरा।
चित्रसेना चित्रलेखा सहा च मधुरस्वरा ।।

एताश्चान्याश्च ननृतुस्तत्रतत्र शुचिस्मिताः।
चत्तप्रमथने युक्ताः सिद्धानां पद्मलोचनाः ।।

महाकटितटश्रोण्यः कम्पमानैः पयोधरैः।
कटाक्षहावमाधुर्यैश्चेतोबुद्धिमनोहरैः ।।

[ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यमुत्तमम्।
शक्रस्य मतमाज्ञाय पार्थमानर्चुरञ्जसा ।।

पाद्यमाचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम्।
प्रवेशयामासुरथो पुरंदरनिवेशनम् ।।

एवं संपूजितो जिष्णुरुवास भवने पितुः।
उपशिक्षन्महास्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ।।

शक्रस्य हस्ताद्दयितं वज्रमस्त्रं च दुःसहम्।
अशनीश्च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः ।।

गृहीतास्त्रस्तु कौन्तेयो भ्रातॄन्सस्मार पाण्डवः।
पुरंदरनियोगाच्च पञ्चाब्दानवसत्सुखी ।।

ततः शक्रोऽब्रवीत्पार्थं कृतास्त्रं काल आगते।
नृत्यं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनादवाप्नुहि ।।

वादित्रं देवविहितं नृलोके यन्न विद्यते।
तदर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ।।

सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः।
स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ।।

गीतवादित्रनृत्यानि भूय एवादिदेश ह।
तथाऽपि नालभच्छर्म तरस्वी द्यूतकारितम् ।।

दुःशासनवधामर्षी शकुनेः सौबलस्य च।
ततस्तेनातुलां प्रीतिमुपागम्य क्वचित्क्वचित्।
गान्धऱ्वमतुलं नृत्यं वादित्रं चोपलब्धवान् ।।

स शिक्षितो नृत्यगुणाननेका-
न्वादित्रगीतार्थगुणांश्च सर्वान्।
न शर्ण लेभे परवीरहन्ता
भ्रातॄन्स्मरन्मातरं चैव कुन्तीम् ।।

।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि
इन्द्रलोकाभिगमनपर्वणि त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ।। 43 ।।