अध्यायः १४९

वैशंपायन उवाच।

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वानरेन्द्रस्य धीमतः।
भीमसेनस्तदा वीरः प्रोवाचामितविक्रमः ।।

भीम उवाच।

को भवान्किंनिमित्तं वा वानरं वपुराश्रितः।
ब्राह्मणानन्तरो वर्णः क्षत्रियस्त्वाऽनुपृच्छति ।।

कौरवः सोमवंशीयः कुन्त्या गर्भेण धारितः।
पाण्डवो वायुतनयो भीमसेन इति श्रुतः ।।

स वाक्यं भीमसेनस्य स्मितेन प्रतिगृह्य तत्।
हनुमान्वायुतनयो वायुपुत्रमभाषत ।।

वानरोऽहं न ते मार्गं प्रदास्यामि यथोप्सितम्।
साधु गच्छ निवर्तस्व मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम् ।।

भीमसेन उवाच।

वैशसं वाऽस्तु यद्वान्यन्न त्वां रपृच्चामि वानर।
प्रयच्छ मार्गमुत्तिष्ठ मा मत्तः प्राप्स्यसे व्यथाम् ।।

हनूमानुवाच।

नास्ति शक्तिर्ममोत्थातुं जरया क्लेशितो ह्यहम्।
यद्यवश्यं प्रयातव्यं लङ्घयित्वा प्रयाहि माम् ।।

भीम उवाच।

निर्गुणः परमात्मा तु देहं ते व्याप्य तिष्ठते।
तमहं ज्ञानविज्ञेयं नावमन्ये न लङ्घये ।।

यद्यागमैर्न विद्यां च तमहं भूतभावनम्।
क्रमेयं त्वां गिरिं चैव हनीमानिव सागरम् ।।

हनूमानुवाच।

क एष हनुमान्नाम सागरो येन लङ्घितः।
पृच्चामि त्वां नरश्रेष्ठ कथ्यतां यदि शक्यते ।।

भीम उवाच।

भ्राता मम गुणश्लाघ्यो बुद्धिसत्वबलान्वितः।
रामायणेऽतिविख्यातः श्रीमान्वानरपुङ्गवः ।।

रामपत्नीकृते येन शतयोजनविस्तृतः।
सागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः ।।

स मे भ्राता महावीर्यस्तुल्योऽहं तस् तेजसा।
बले पराक्रमे युद्धे शक्तोऽहं तव निग्रहे ।।

`इमं देशमनुप्राप्तः कारणेनास्मि केनचित्।'
उत्तिष्ठ देहि मे मार्गं पश्य मे चाद्य पौरुषम्।
मच्छासनमकुर्वाणं त्वां वा नेष्ये यमक्षयम् ।।

वैशंपायन उवाच

विज्ञाय तं बलोन्मत्तं बाहुवीर्येण दर्पितम्।
हृदयेनावहस्यैनं हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ।।

प्रसीद नास्ति मे शक्तिरुत्थातुं जरयाऽनघ।
ममानुकम्पया त्वेतत्पुच्छमुत्सार्य गम्यताम् ।।

वैशंपायन उवाच।

[एवमुक्ते हनुमता हीनवीर्यपराक्रमम्।
मनसाऽचिनतयद्भीमः स्वबाहुबलदर्पितः ।।

पुच्छे प्रगृह्य तरसा हीनवीर्यपराक्रमम्।
सालोक्यमन्तकस्यैनं नयाम्यद्येह वानरम् ।।]

सावज्ञमथ वामेन स्मयञ्जग्राह पाणिना।
न चाशकच्चालयितुं भीमः पुच्छं महाकपेः ।।

उच्चिक्षेप पुनर्दोर्भ्यामिन्द्रायुधमिवोच्छ्रितम्।
नोद्धर्तुमशकद्भीमो दोर्भ्यामपि महाबलः ।।

उत्क्षिप्तभ्रूर्विवृत्ताक्षः संहतभ्रकुटीमुखः।
स्विन्नगात्रोऽभवद्भीमो न चोद्धर्तुंशशाक तम् ।।

यत्नवानपि तु श्रीमाँल्लाङ्गूलोद्धरणे ततः।
कपेः पार्श्वगतो भीमस्तस्थौ व्रीडडानताननः ।।

प्रणिपत्य च कौन्तेयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।
प्रसीद कपिशार्दूल दुरुक्तं क्षम्यतां मम ।।

सिद्धो वा यदि वा देवो गन्धर्वो वाऽथ गुह्यकः।
पृष्टः सन्को मया ब्रूहि कस्त्वं वानररूपधृत् ।।

न चेद्गुह्यं महाबाहो श्रोतव्यं चेद्भवेन्मम।
शिष्यवत्त्वां तु पृच्छामि उपपन्नोऽस्मि तेऽनघ ।।

हनूमानुवाच।

यत्ते मम परिज्ञाने कौतूहलमरिंदम।
तत्सर्वमखिलेन त्वं शृणु पाण्डवनन्दन ।।

अहं केसरिणः क्षेत्रे वायुना जगदायुषा।
जातः कमलपत्राक्ष हनूमान्नाम वानरः ।।

सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम्।
सर्ववानरराजानौ सर्ववानरयूथपाः ।।

उपतस्थुर्महावीर्या मम चामित्रकर्शन।
सुग्रीवेणाभवत्प्रीतिरनिलस्याग्निना यथा ।।

निकृतः स ततो भ्रात्रा कस्मिंश्चित्कारणान्तरे।
ऋश्यमूके मया सार्धं सुग्रीवो न्यवसच्चिरम् ।।

अथ दाशरथिर्वीरो रामो नाम महाबलः।
विष्णुर्मानुषरूपेण चचार वसुधातलम् ।।

स पितुः प्रियमन्विच्छन्सहभार्यः सहानुजः।
सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठो दण्डकारण्यमाश्रितः ।।

तस्य भार्या जनस्थानाच्छलेनापहृता बलात्।
राक्षसेन्द्रेण बलिना रावणेन दुरात्मना ।।

सुवर्णरत्नचित्रेण मृगरूपेण रक्षसा।
वञ्चयित्वा नरव्याघ्रं मारीचेन तदाऽनघ ।।

।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि
तीर्थयात्रापर्वणि एकोनपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ।। 149 ।।