अध्यायः ११८

`युधिष्ठिर उवाच।

सुरभेः काः प्रजाः पूर्वं मार्ताण्डादभवन्पुरा।
एतन्मे शंस तत्वेनि गोषु मे प्रीयते मनः।।

भीष्म उवाच।

शृणु नामानि दिव्यानि गोमातॄणां विशेषतः।
याभिर्व्याप्तास्त्रयो लोकाः कल्याणीभिर्जनाधिप।।

सुरभ्यः प्रथमोद्भूता याश्च स्युः प्रथमाः प्रजाः।
मयोच्यमानाः शृणु ताः प्राप्स्यसे विपुलं यशः।।

तप्त्वा तपो घोरतपाः सुरभिर्दिप्ततेजसः।
सुषावैकादश सुतान्रुद्रा ये च्छन्दसि स्तुताः।।

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्र्यम्बकश्च महायशाः।
वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपाली रैवतस्तथा।।

हरश्च बहुरूपश्च उग्र उग्रोऽथ वीर्यवान्।
तस्य चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः।।

एकादशैते कथिता रुद्रास्ते नाम नामतः।
महात्मानो महायोगास्तेजोयुक्ता महाबलाः।।

एते वरिष्ठजन्मानो देवानां ब्रह्मवादिनाम्।
विप्राणां प्रकृतिर्लोके एत एव हि विश्रुताः।।

एत एकादश प्रोक्ता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः।
शतं त्वेतत्समाख्यातं शतरुद्रं महात्मनाम्।।

सुषुवे प्रथमां कन्यां सुरभिः पृथिवीं तदा।
विश्वकामदुघा धेनुर्या धारयति देहिनः।।

सुतं गोब्राह्मणं राजन्नेकमित्यभिधीयते।
गोब्राह्मणस्य जननी सुरभिः परिकीर्त्यते।।

सृष्ट्वा तु प्रथमं रुद्रान्वरदान्रुद्रसम्भवान्।
पश्चात्प्रभुं ग्रहपतिं सुषुवे लोकसम्मतम्।।

सोमराजानममृतं यज्ञसर्वस्वमुत्तमम्।
ओषधीनां रसानां च देवानां जीवितस्य च।।

ततः श्रियं च मेधां च कीर्तिं देवीं सरस्वतीम्।
चतस्रः सुषुवे कन्या योगेषु नियताः स्तिताः।।

एताः सृष्ट्वा प्रजा एषा सुरभिः कामरूपिणी।
सुषुवे परमं भूयो दिव्या गोमातरः शुभाः।।

पुण्यां मायां मधुश्च्योतां शिवां शीघ्रां सरिद्वराम्।
हिरण्यवर्णां सुभगां गव्यां पृश्नीं कुथावतीम्।।

अङ्गावतीं घृतवतीं दधिक्षीरपयोवतीम्।
अमोघां सुरमां सत्यां रेवतीं मारुतीं रसाम्।।

अजां च सिकतां चैव शुद्धधूमामधारिणीम्।
जीवां प्राणवतीं धन्यां शुद्धां धेनुं धनावहाम्।।

इन्द्रामृद्धिं च शान्ति च शान्तपापां सरिद्वराम्।
चत्वारिंशतिमेकां च धन्यास्ता दिवि पूजिताः।।

भूयो जज्ञे सुरभ्याश्च श्रीमांश्चन्द्रांशुसप्रभः।
वृपो दक्ष इति ख्यातः कण्ढे मणितलप्रभः।

स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमान्मृणालसदृशप्रभः।
सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेशअवरस्तु सः।।

सुरभ्यः कामरूपिण्यो गावः पुण्यार्थमुत्कटाः।
आदित्येभ्यो वसुभ्यश्च विश्वेभ्यश्च ददौ वरान्।।

सुरभिस्तु तपस्तप्त्वा सुषुवे गास्ततः पुनः।
या दत्ता लोकपालानामिन्द्रादीनां युधिष्ठिर।।

सुष्टुनां कपिलां चैव रोहिणीं च यशस्विनीम्।
सर्वकामदुघां चैव मरुतां कामरूपिणीम्।।

गावो मृष्टदुघा ह्येतास्ताश्चतस्रोऽत्र संस्तुताः।
यासां भूत्वा पुरा वत्साः पिबन्त्यमृतमुत्तमम्।।

सुष्टुतां देवराजाय वासवाय महात्मने।
कपिलां धर्मराजाय वरुणाय च रोहिणीम्।।

सर्वकामदुघां धेनुं राज्ञे वैश्रवणाय च।
इत्येता लोकमहिता विश्रुताः सुरभेः प्रजाः।।

एतासां प्रजया पूर्णा पृथिवी मुनिपुङ्गवः।
गोभ्यः प्रभवते सर्वं यत्किंचिदिह शोभनम्।।

सुरभ्यपत्यमित्येतन्नामतस्तेऽनुपूर्वशः।
कीर्तितं ब्रूहि राजेन्द्र किं भूयः कथयामि ते'।।

।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि
दानधर्मपर्वणि अष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः।। 118