आदिपर्व
अध्यायः ७८
वैशंपायन उवाच।
जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव हि।
पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः।।
ययातिरुवाच।
जरावली च मां तात पलितानि च पर्यगुः।
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने।।
त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम्।।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम्।
दत्त्वा स्वं प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह।।
यदुरुवाच।
जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः।
तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीष्य इति मे मतिः।।
सितश्मश्रुर्निरानन्दो जरया शिथिलीकृतः।
वलीसङ्गतगात्रस्तु दुर्दर्शो दुर्बलः कृशः।।
अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवतैः।
सहोपजीविभिश्चैव तां जरां नाभिकामये।।
सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप।
जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ तस्मादन्यं वृणीष्व वै।।
ययातिरुवाच।
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि।
तस्मादराज्यभाक्तात प्रजा तव भविष्यति।।
`प्रत्याख्यातस्तु राजा स तुर्वसुं प्रत्युवाच ह।'
तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक।।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह।।
तुर्वसुरुवाच।
न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम्।
बलरूपान्तकरणीं बुद्धिप्राणप्रणाशिनीम्।।
ययातिरुवाच।
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि।
तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति।।
संकीर्णाचारधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च।
पिशिताशिषु चान्त्येषु मूढ राजा भविष्यसि।।
गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु च।
पशुधर्मेषु पापेषु म्लेच्छेषु त्वं भविष्यसि।।
वैशंपायन उवाच।
एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः।
शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत्।।
ययातिरुवाच।
द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम्।
जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं ददस्व च।।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्।
स्वं चादास्यामि भूयोऽहं पाप्मानं जरया सह।।
द्रुह्युरुवाच।
न गजं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम्।
वाग्भङ्गश्चास्य भवति तां जरां नाभिकामये।।
ययातिरुवाच।
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि।
तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित्।।
यत्राश्वरथमुख्यानामश्वानां स्याद्गतं न च।
हस्तिनां पीठकानां च गर्दभानां तथैव च।।
बस्तानां च गवां चैव शिबिकायास्तथैव च।
उडुपप्लवसंतारो यत्र नित्यं भविष्यति।
ययातिरुवाच।
अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते।।
अनुरुवाच।
जीर्णः शिशुवदादत्ते कालेऽन्नमशुचिर्यथा।
न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये।।
ययातिरुवाच।
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि।
जरादोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्मात्त्वं प्रतिलप्स्यसे।।
प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव।
अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि।।
वैशंपायन उवाच।
प्रत्याख्यातश्चतुर्भिश्च शप्त्वा तान्यदुपूर्वकान्।
पूरोः सकाशमगमन्मत्त्वा पूरुमलङ्घनम्।।
ययातिरुवाच।
पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि।
जरा वली च मांतात पलितानि च पर्यगुः।।
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने।
पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसातव।।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह।।
वैशंपायन उवाच।
एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमज्जसा।
यदात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः।।
`गुरोर्वै वचनं पुण्यं स्वर्ग्यमायुष्करं नृणाम्।
गुरुप्रसादात्त्रैलोक्यमन्वशासच्छतक्रतुः।।
गुरोरनुमतं प्राप्य सर्वान्कामानमाप्नुयात्।
यावदिच्छसि तावच्च धारयिष्यामि ते जराम्'।।
प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह।
गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान्।।
जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव।
यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थमाम्।।
ययातिरुवाच।
पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते।
सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति।।
वैशंपायन उवाच।
एवमुक्त्वा ययातिस्तु स्मृत्वा काव्यं महातपाः।
संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि।।
।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि
संभवपर्वणि अष्टसप्ततितमोऽध्यायः।। 78 ।।