अध्यायः २२९

नारद उवाच।

शणु मे विस्तरेणेममितिहासं पुरातनम्।
भ्रातृभिः सहितः पार्थ यथा वृत्तं युधिष्ठिर।।

महासुरस्यान्ववाये हिरण्यकशिपोः पुरा।
निकुम्भो नाम दैत्येन्द्रस्तेजस्वी बलवानभूत्।।

तस्य पुत्रौ महावीर्यौ जातौ भीमपराक्रमौ।
सुन्दोपसुन्दौ दैत्येन्द्रौ दारुणौ क्रूरमानसौ।।

तावेकनिश्चयौ दैत्यावेककार्यार्थसंमतौ।
निरन्तरमवर्तेतां समदुःखसुखावुभौ।।

विनाऽन्योन्यं न भुञ्जाते विनाऽन्योन्यं न जल्पतः।
अन्योन्यस्य प्रियकरावन्योन्यस्य प्रियंवदौ।।

एकशीलसमाचारौ द्विधैवैकोऽभवत्कृतः।
तौ विवृद्धौ महावीर्यौ कार्येष्वप्येकनिश्चयौ।।

त्रैलोक्यविजयार्थाय समाधायैकनिश्चयम्।
दीक्षां कृत्वा गतौ विन्ध्यं तावुग्रं तेपतुस्तपः।।

तौ तु दीर्घेण कालेन तपोयुक्तौ बभूवतुः।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ जटावल्कलधारिणौ।।

मलोपचितसर्वाङ्गौ वायुभक्षौ बभूवतुः।
आत्ममांसानि जुह्वान्तौ पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितौ।
ऊर्ध्वबाहू चानिमिषौ दीर्घकालं धृतव्रतौ।।

तयोस्तपःप्रभावेण दीर्घकालं प्रतापितः।
धूमं प्रमुमुचे विन्ध्यस्तद्भुतमिवाभवत्।।

ततो देवा भयं जग्मुरुग्रं दृष्ट्वा तयोस्तपः।
तपोविघातार्थमथो देवा विघ्नानि चक्रिरे।।

रत्नैः प्रलोभयामासुः स्त्रीभिश्चोभौ पुनःपुनः।
न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ।।

अथ मायां पुनर्देवास्तयोश्चक्रुर्महात्मनोः।
भगिन्यो मातरो भार्यास्तयोश्चात्मजनस्तथा।।

प्रपात्यमाना विस्रस्ताः शूलहस्तेन रक्षसा।
भ्रष्टाभरणकेशान्ता भ्रष्टाभरणवाससः।।

अभिभाष्य ततः सर्वास्तौ त्राहीति विचुक्रुशुः।
न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ।।

यदा क्षोभं नोपयाति नार्तिमन्यतरस्तयोः।
ततः स्त्रियस्ता भूतं च सर्वमन्तरधीयत।।

ततः पितामहः साक्षादभिगम्य महासुरौ।
वरेण च्छ्दयामास क्वलोकहितः प्रभुः।।

ततः सुन्दोपसुन्दौ तौ भ्रातरौ दृढविक्रमौ।
दृष्ट्वा पितामहं देवं तस्थतुः प्राञ्जली तदा।।

ऊचतुश्च प्रभुं देवं ततस्तौ सहितौ तदा।
आवयोस्तपसाऽनेन यदि प्रीतः पितामहः।।

मायाविदावस्त्रविदौ बलिनौ कामरूपिणौ।
उभावप्यमरौ स्यावः प्रसन्नो यदि नौ प्रभुः।।

ब्रह्मोवाच।

ऋतेऽमरत्वं युवयोः सर्वमुक्तं भविष्यति।
अन्यद्वृणीतं मृत्योश्च विधानममरैः सम्।।

प्रभविष्याव इति यन्महदभ्युद्यतं तपः।
युवयोर्हेतुनानेन नामरत्वं विधीयते।।

त्रैलोक्यविजयार्थाय भवद्भ्यामास्थितं तपः।
हेतुनाऽनेन दैत्येन्द्रौ न वां कामं करोम्यहम्।।

सुन्दोपसुन्दावूचतुः।
त्रिषु लोकेषु यद्भूतं किंचित्स्थावरजङ्गमम्।
सर्वस्मान्नौ भयं न स्यादृतेऽन्योन्यं पितामह।।

पितामह उवाच।

यत्प्रार्थितं यथोक्तं च काममेतद्ददानि वाम्।
मृत्योर्विधानमेतच्च यथावद्वा भविष्यति।।

नारद उवाच।

ततः पितामहो दत्त्वा वरमेतत्तदा तयोः।
निवर्त्य तपसस्तौ च ब्रह्मलोकं जगाम ह।।

लब्ध्वा वराणि दैत्येन्द्रावथ तौ भ्रातरावुभौ।
अवध्यौ सर्वलोकस्य स्वमेव भवनं गतौ।।

तौ तु लब्धवरौ दृष्ट्वा कृतकामौ मनस्विनौ।
सर्वः सुहृञ्जनस्ताभ्यां प्रहर्षमुपजग्मिवान्।।

ततस्तौ तु जटा भित्त्वा मौलिनौ संबभूवतुः।
महार्हाभरणोपेतौ विरजोम्बरधारिणौ।।

अकालकौमुदीं चैव चक्रतुः सार्वकालिकीम्।
नित्यः प्रमुदितः सर्वस्तयोश्चैव सुहृञ्जनः।।

भक्ष्यतां भुज्यतां नित्यं दीयतां रम्यतामिति।
गीयेतां पीयतां चेति शभ्दश्चासीद्गृहे गृहे।।

तत्रतत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितैः।
हृष्टं प्रमुदितं सर्वं दैत्यानामभवत्पुरम्।।

तैस्तैर्विहारैर्बहुभिर्दैत्यानां कामरूपिणाम्।
समाः संक्रीडतां तेषामहरेकमिवाभवत्।।

।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि
विदुरागमनराज्यलाभपर्वणि
एकोनत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 229 ।।