अध्यायः १२२

वैशंपायन उवाच।

ततः शान्तनवो भीष्मो राज्ञः पाण्डोर्यशस्विनः।
विवाहस्यापरस्यार्थे चकार मतिमान्मतिम्।।

सोऽमात्यैः स्थविरैः सार्धं ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः।
बलेन चतुरङ्गेण ययौ मद्रपतेः पुरम्।।

तमागतमभिश्रुत्य भीष्मं वाहीकपुङ्गवः।
प्रत्युद्गम्यार्चयित्वा च पुरं प्रावेशयन्नृपः।।

दत्त्वा तस्यासनं शुभ्रं पाद्यमर्घ्यं तथैव च।
मधुपर्कं च मद्रेशः पप्रच्छागमनेऽर्थिताम्।।

तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं कुरूद्वहः।
आगतं मां विजानीहि कन्यार्थिनमरिन्दम।।

श्रूयते भवतः साध्वी स्वसा माद्री यशस्विनी।
तामहं वरयिष्यामि पाण्डोरर्थे यशस्विनीम्।।

युक्तरूपो हि संबन्धे त्वं नो राजन्वयं तव।
एतत्संचिन्त्य मद्रेश गृहाणास्मान्यथाविधि।।

तमेवंवादिनं भीष्मं प्रत्यभाषत मद्रपः।
न हि मेऽन्यो वरस्त्वत्तः श्रेयानिति मतिर्मम।।

पूर्वैः प्रवर्तितं किंचित्कुलेऽस्मिन्नृपसत्तमैः।
साधु वा यदि वाऽसाधु तन्नातिक्रान्तुमुत्सहे।।

व्यक्तं तद्भवतश्चापि विदितं नात्र संशयः।
न च युक्तं तथा वक्तुं भवान्देहीति सत्तम।।

कुलधर्मः स नो वीर प्रमाणं परमं च तत्।
तेन त्वां न ब्रवीम्येतदसंदिग्धं वचोऽरिहन्।।

तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं जनाधिपः।
धर्म एष परो राजन्स्वयमुक्तः स्वयंभुवा।।

नात्र कश्चन दोषोऽस्ति पूर्वैर्विधिरयं कृतः।
विदितेयं च ते शल्य मर्यादा साधुसंमता।।

इत्युक्त्वा स महातेजाः शातकुम्भं कृताकृतम्।
रत्नानि च विचित्राणि शल्यायादात्सहस्रशः।।

गजानश्वान्रथांश्चैव वासांस्याभरणानि च।
मणिमुक्ताप्रवालं च गाङ्गेयो व्यसृजच्छुभम्।।

तत्प्रगृह्य धनं सर्वं शल्यः संप्रतीमानसः।
ददौ तां समलङ्कृत्य स्वसारं कौरवर्षभे।।

स तां माद्रीमुपादाय भीष्मः सागरगासुतः।
आजगाम पुरीं धीमान्प्रविष्टो गजसाह्वयम्।।

तत इष्टेऽहनि प्राप्ते मुहूर्ते साधुसंमते।
`विवाहं कारायामास भीष्मः पाण्डोर्महात्मनः।'
जग्राह विधिवत्पाणिं माद्र्याः पाण्डुर्नराधिपः।।

ततो विवाहे निर्वृत्ते स राजा कुरुनन्दनः।
स्थापयामास तां भार्यां शुभे वेश्मनि भामिनीं।।

स ताभ्यां व्यचरत्सार्धं भार्याभ्यां राजसत्तमः।
कुन्त्या माद्र्या च राजेन्द्रो यथाकामं यथासुखम्।।

ततः स कौरवो राजा विहृत्य त्रिदशा निशाः।
जिगीषया महीं पाण्डुर्निरक्रामत्पुरात्प्रभो।।

स भीष्मप्रमुखान्वृद्धानभिवाद्य प्रणम्य च।
धृतराष्ट्रं च कौरव्यं तथान्यान्कुरुसत्तमान्।
आमन्त्र्य प्रययौ राजा तैश्चैवाप्यनुमोजितः।।

मङ्गलाचारयुक्ताभिराशीर्भिरभिनन्दितः।
गजवाजिरथौघेन बलेन महताऽगमत्।।

स राजा देवगर्भाभो विजिगीषुर्वसुन्धराम्।
हृष्टपुष्टबलैः प्रायात्पाण्डुः शत्रूननेकशः।।

पूर्वमागस्कृतो गत्वा दशार्णाः समरे जिताः।
पाण्डुना नरसिंहेन कौरवाणां यशोभृता।।

ततः सेनामुपादाय पाण्डुर्नानाविधध्वजाम्।
प्रभूतहस्त्यश्वयुतां पदातिरथसंकुलाम्।।

आगस्कारी महीपानां बहूनां बलदर्पितः।
गोप्ता मगधराष्ट्रस्य दीर्घो राजगृहे हतः।।

ततः कोशं समादाय वाहनानि च भूरिशः।
पाण्डुना मिथिलां गत्वा विदेहाः समरे जिताः।।

तथा काशिषु सुह्मेषु पुण्ड्रेषु च नरर्षभ।
स्वबाहुबलवीर्येण कुरूणामकरोद्यशः।।

तं शरौघमहाज्वालं शस्त्रार्चिषमरिन्दमम्।
पाण्डुपावकमासाद्य व्यवह्यन्त नराधिपाः।।

ते ससेनाः ससेनेन विध्वंसितबला नृपाः।
पाण्डुना वशगाः कृत्वा कुरुकर्मसु योजिताः।।

तेन ते निर्जिताः सर्वे पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः।
तमेकं मेनिरे शूरं देवेष्विव पुरन्दरम्।।

तं कृताञ्जलयः सर्वे प्रणता वसुधाधिपाः।
उपाजग्मुर्धनं गृह्य रत्नानि विविधानि च।।

मणिमुक्ताप्रवालं च सुवर्णं रजतं बहु।
गोरत्नान्यश्वरत्नानि रथरत्नानि कुञ्जरान्।।

खरोष्ट्रमहिषांश्चैव यच्च किंचिदजाविकम्।
कम्लाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च।
तत्सर्वं प्रतिजग्राह राजा नागपुराधिपः।।

तदादाय ययौ पाण्डुः पुनर्मदितवाहनः।
हर्षयिष्यन्स्वराष्ट्राणि पुरं च गजसाह्वयम्।।

शान्तनो राजसिंहस्य भरतस्य च धीमतः।
प्रनष्टः कीर्तिजः शब्दः पाण्डुना पुनराहृतः।।

ये पुरा कुरुराष्ट्राणि जह्रुः कुरुधनानि च।
ते नागपुरसिंहेन पाण्डुना करदीकृताः।।

इत्यभाषन्त राजानो राजामात्याश्च सङ्गताः।
प्रतीतमनसो हृष्टाः पौरजानपदैः सह।।

प्रत्युद्ययुश्च तं प्राप्तं सर्वे भीष्मपुरोगमाः।
ते नदूरमिवाध्वानं गत्वा नागपुरालयाः।।

आवृतं ददृशुर्हृष्टा लोकं बहुविधैर्धनैः।
नानायानसमानीतै रत्नैरुच्चावचैस्तदा।।

हस्त्यश्वरथरत्नैश्च गोभिरुष्ट्रैस्तथाऽऽविभिः।
नान्तं ददृशुरासाद्य भीष्मेण सह कौरवाः।।

सोऽभिवाद्य पितुः पादौ कौसल्यानन्दवर्धनः।
यथाऽर्हं मानयामास पौरजानपदानपि।।

प्रमृद्य परराष्ट्राणि कृतार्थं पुनरागतम्।
पुत्रमाश्लिष्य भीष्मस्तु हर्षादश्रूण्यवर्तयत्।।

स तूर्यशतशङ्खानां भेरीणां च महास्वनैः।
हर्षयन्सर्वशः पौरान्विवेश गजसाह्वयम्।।

।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 122 ।।