सभापर्व

अध्यायः ७३

Sabha Parva (Sanskrit) · Adhyaya 73
अक्षर का आकार

वैशम्पायन उवाच।।

`अनुसंसार्य नृपतीन्पाण्डवाः पाण्डवाग्रजम्।
अभिजग्मुर्महेष्वासा धर्मराजं युधिष्ठिरम्।।

सोऽनुमेने महाबाहुर्भातॄंश्च सुहृदस्तथा'।
शिष्यैः परिवृतो व्यासः पुरस्तात्समपद्यत।।

सोऽभ्ययादासनात्तूर्णं भ्रातृभिः परिवारितः।
पाद्येनासनदानेन पितामहमपूजयत्।।

अथोपविश्य भगवान्काञ्चने परमासने।
आस्यतामिति चोवाच धर्मराजं युधिष्ठिरम्।।

अथोपविष्टं राजानं भ्रातृभिः परिवारितम्।
उवाच भगवान्व्यासस्तत्तद्वाक्यविशारदः।।

दिष्ट्या वर्धसि कौन्तेय साम्राज्यं प्राप्य दुर्लभम्।
वर्धिताः कुरवः सर्वे त्वया कुरुकुलोद्वह।।

आपृच्छे त्वां गमिष्यामि पूजितोऽस्मि विशाम्पते।
एवमुक्तः स कृष्णेन धर्मराजो युधिष्ठिरः।।

अभिवाद्योपसङ्गृह्य पितामहमथाब्रवीत्।।

युधिष्ठिर उवाच।

संशयो द्विपदां श्रेष्ठ ममोत्पन्नः सुदुर्लभः।
तस्य नान्योऽस्ति वक्ता वै त्वामृते द्विजपुङ्गव।।

उत्पातांस्त्रिविधान्प्राह नारदो भगवानृषिः।
दिव्यांश्चैवान्तरिक्षांश्च पार्थिवांश्च पितामह।।

`सुमहच्च फलं तेषां भवितेति न संशयः'।
अपि चैद्यस्य पतनाच्छान्तमौत्पातिकं महत्।।

वैशम्पायन उवाच।।

राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा पराशरसुतः प्रभुः।
कृष्णद्वैपायनो व्यास इदं वचनमब्रवीत्।।

त्रयोदश समा राजन्नुत्पातानां फलं महत्।
सर्वक्षत्रविनाशाय भविष्यति विशाम्पते।।

त्वामेकं कारणं कृत्वा कालेन भरतर्षभ।
समेतं पार्थिवं क्षत्रं क्षयं यास्यति भारत।
दुर्योधनापराधेन भीमार्जुनबलेन च।।

स्वप्नं द्रक्ष्यसि राजेन्द्र तस्मिन्काल उपस्थिते।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर।।

यान्तं द्रक्ष्यसि राजेन्द्र क्षपान्ते त्वं वृषध्वजम्।
नीलकण्ठं भवं स्थाणुं कपालिं त्रिपुरान्तकम्।।

उग्रं रुद्रं पशुपतिं महादेवमुमापतिम्।
हरं शर्वं वृषं शूलं पिनाकिं कृत्तिवाससम्।।

कैलासकूडप्रतिमे वृषभेऽवस्थितं शिवम्।
निरीक्षमाणं सततं पितृराजाश्रितां दिशम्।।

एवमीदृशकं स्वप्नं द्रक्ष्यसि त्वं विशाम्पते।
मा तत्कृते ह्यनुध्याहि कालो हि दुरतिक्रमः।।

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि कैलासं पर्वतं प्रति।
अप्रमत्तः स्थितो दान्तः पृथिवीं परिपालय।।

वैशम्पायन उवाच।।

एवमुक्त्वा स भगवान्कैलासं पर्वतं ययौ।
कृष्णद्वैपायनो व्यासः सह शिष्यैः सहानुगैः।।

गते पितामहे राजा चिन्ताशोकसमन्वितः।
निः श्वसन्नुष्णमसकृत्तमेवार्थं विचिन्तयन्।।

कथं तु दैवं शक्येत पौरुषेण प्रबाधितुम्।
अवश्यमेव भविता यदुक्तं परमर्षिणा।।

ततोऽब्रवीन्महातेजाः सर्वान्भ्रातॄन्युधिष्ठिरः।
श्रुतं वै पुरुषव्याघ्रा यन्मां द्वैपायनोऽब्रवीत्।।

तदा तद्वचनं श्रुत्वा मरणे निश्चिता मतिः।
सर्वक्षत्रस्य निधने यद्यहं हेतुरीप्सितः।।

कालेन निर्मितस्तात को ममार्थोऽस्ति जीवतः।
एवं ब्रुवन्तं राजानं फाल्गुनः प्रत्यभाषत।।

मा राजन्कश्मलं घोरं प्रविशो बुद्धिनाशनम्।
सम्प्रधार्य महाराज यत्क्षमं तत्समाचर।।

वैशम्पायन उवाच।।

ततोऽब्रवीत्सत्यधृतिर्भ्रातॄन्सर्वान्युधिष्ठिरः।
द्वैपायनस्य वचनं तत्रैव समचिन्तयत्।।

अद्यप्रभृति भद्रं वः प्रतिज्ञां मे निबोधत।
त्रयोदश समास्तात को ममार्थो ऽस्ति जीवतः।।

न प्रवक्ष्यामि परुषं भ्रातॄनन्यांश्च पार्थिवान्।
स्थितो निदेशे ज्ञातीनां योक्ष्ये तत्सुमुदाहरन्।।

एवं मे वर्तमानस्य स्वसुतेऽष्वितरेषु च।
भेदो न भविता लोके भेदमूलो हि विग्रहः।।

विग्रहं दूरतो रक्षन्प्रियाण्येव समाचरन्।
वाच्यतां न गमिष्यामि लोकेषु मनुजर्षभाः।।

भ्रातृर्ज्येष्ठस्य वचनं पाण्डवाः संनिशम्य तत।
तमेव समवर्तन्त धर्मराजहिते रताः।।

संसत्सु समयं कृत्वा धर्मराड्भ्रातृभिः सह।
पितॄंस्तर्प्य यथान्यायं देवताश्च विशाम्पते।।

कृतमङ्गलकल्यामो भ्रातृभिः पिरवारितः।
गतेषु क्षत्रियेन्द्रेषु सर्वेषु भरतर्षभ।।

युधिष्ठिरः सहामात्यः प्रविवेश पुरोत्तमम्।
दुर्योधनो महाराज शकुनिश्चापि सौबलः।
सभायां समणीयायां तत्रैवास्ते नराधिप।।

।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि
द्यूतपर्वणि त्रिसप्ततितमोऽध्यायः।। 73 ।।