अध्यायः ५३

भीष्ण उवाच।

ततः कदचिद्गोविन्दो ज्येष्ठं सङ्कर्षणं विना।
चचार तद्वनं रम्यं सुस्वरूपो वराननः।।

काकपक्षधरः श्रीमाञ्छ्यामः पद्मनिभेक्षणः।
श्रीवत्सेनोरसा युक्तः शशाङ्क इव लक्ष्मणा।।

रज्जुयज्ञोपवीती स पीताम्बरधरो युवा।
श्वेतचन्द्रनलिप्राङ्गो नीलकुञ्चितमूर्धजः।।

राजता बर्हिपत्रेण मन्दमारुतकम्पिना।
क्वचिद्गायन्क्वञ्चित्क्रीडन्क्वचिन्नृत्यन्क्वचिद्धसन्।।

गोपवेणुं सुमधुरं कामं तदपि वादयन्।
प्रह्लादनार्थं च गवां क क्वचिद्वनगतो युवा।।

गोकुले मेघकाले तु चचार द्युतिमान्प्रभुः।
बहुरम्येषु देशेषु वनस्य वनराजिपु।।

तासु कृष्णो मुदा युक्तः क्रीडयन्भरतर्षभ।
स कदाचिद्वने तस्मिन्गोभिः सह परिव्रजन्।।

भाण्डीरं नाम दृष्ट्वाऽथ न्यग्रोधं केशवो महान्।
तच्छायायां मतिं चक्रे निवासाय तदा प्रभुः।।

स तत्र वयसा तुल्यैर्बत्सपालैस्तदाऽनघ।
रेमे स दिवसं कृष्णः पुरा स्वर्गगतो यथा।।

तं क्रीडमानं गोपालाः कृष्णं भाण्डीरवासिनः।
रमयन्ति स्म बहवो मान्यैः क्रीडनकैस्तदा।।

अन्ये स्म परिगायन्ति गोपा मुदितमानसाः।
गोपालकृष्णमेवान्ये गायन्ति स्म वनप्रियाः।।

तेषां सङ्गायतामेव वादयामास केशवः।
पर्णवाद्यान्तरे वेणुं तुम्बवीणां च तत्र वै।।

एवं क्रीडान्तरैः कृष्णो गोपालैर्विजहार सः।
तेन बालेन कौन्तेय कृतं लोकहितं तदा।।

पश्यतां सर्वभूतानां वासुदेवेन भारत।
ह्रदे निपातता तत्र क्रीडितं नागमूर्धनि।।

शासयित्वा तु कालीयं सर्वलोकस्य पश्यतः।
विजहार ततः कृष्णो बलेदवसहायवान्।।

धेनुको दारुणो राजन्दैत्यो रासभविग्रहः।
तदा तालवने राजन्बलदेवेन वै हतः।।

ततः कदाचित्कौन्तेय रामकृष्णौ वनं गतौ।
चारयन्तौ प्रवृद्धानि गोधनानि शुभाननौ।।

विहरन्तौ मुदा युक्तौ वीक्षमाणौ वनानि वै।
श्वेलयन्तौ प्रगायन्तौ विचिन्वन्तौ च पादपान्।।

नामभिर्व्याहरन्तौ च वत्सान्गाश्च परन्तपौ।
चेरतुर्लोकसिद्धाभिः क्रीडाभिरपराजितौ।।

तौ देवौ मानुषीं दीक्षां वहन्तौ सुरपूजितौ।
तज्जातिगुणयुक्ताभिः क्रीडाभिश्चेरतुर्वनम्।।

एवं बाल्येऽपि गोपालैः क्रीडाभिश्च विजह्रतुः।।

ततः कृष्णो महातेजास्तदा गत्वा तु गोव्रजम्।
गिरियज्ञं तमेवैष प्रवृत्तं गोपदारकैः।।

बुभुजे पायसं शौरिरीश्वरः सर्वभूतकृत्।
तं दृष्ट्वा गोपकाः सर्वे कृष्णमेव समर्चयन्।।

पूज्यमानस्तदा देवैर्दिव्यं वपुरधारयत्।
धृतो गोवर्धनो नाम सप्ताहं पर्वतो धृतः।।

शिशुना वासुदेवेन गवार्थमरिमर्दन।
क्रीडमानस्तदा कृष्णः कृतवान्कर्म दुष्करम्।।

तदद्भुतमतीवासीत्सर्वलोकस्य भारत।
देवदेवः क्षितं गत्वा कृष्णं नत्वा मुदान्वितः।

गोविन्द इति तं ह्युक्त्वा ह्यभ्यषिञ्चत्पुरन्दरः।
इत्युक्त्वाश्लिष्य गोविन्दं पुरुहूतोभ्ययाद्दिवम्।।

अथारिष्ट इति ख्यातं दैत्यं वृषभविग्रहम्।
जघान तरसा कृष्णः पशूनां हितकाम्यया।।

केशिनामा ततो दैत्यो राजंस्तुरगविग्रहः।
तथा वनगतं पार्थ गजायुतबलं हयम्।।

कराम्भोरुहवज्रेण जघान मधुसूदनः।
अथ मल्लं तु चाणूरं निजघान महाऽसुरम्।।

सुदामानममित्रघ्न सर्वसैन्यपुरस्कृतम्।
बालरूपेण गोविन्दो निजघान च भारत।।

बलदेवेन चायत्नात्समाजे मुष्टिको हतः।
ताडितश्च सहामात्यः कंसः कृष्णेन भारत।।

हत्वा कंसममित्रघ्नः सर्वेषां पश्यतां तदा।
अभिषिच्योग्रसेनं तं पित्रोः पादमवन्दत।

एवमादीनि कर्माणि कृतवान्वै जनार्दनः।।

।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि
अर्घाहरणपर्वणि त्रिपञ्चाशोऽध्यायः।।53 ।।