द्रोणपर्व

अध्यायः १०६

Drona Parva (Sanskrit) · Adhyaya 106
अक्षर का आकार

धृतराष्ट्र उवाच।

अर्जुने सैन्धवं प्राप्ते भारद्वाजेन संवृताः।
पाञ्चालाः कुरुभिः सार्धं किमकुर्वत स़ञ्जय।।

सञ्जय उवाच।

अपराह्णे महाराज सङ्ग्रमे रोमहर्षणे।
पाञ्चालानां कुरूणां च द्रोणद्यूतमवर्तत।।

पाञ्चाला हि जिघांसन्तो द्रोणं संहृष्टचेतसः।
अभ्यमुञ्चन्त गर्जन्तः शरवर्षाणि मारिष।।

ततस्तुल तुमुलस्तेषां सङ्ग्रामोऽवर्तताद्भुतः।
पाञ्चालानां कुरूणां च घोरो देवासुरोपमः।।

सर्वे द्रोणरथं प्राप्य पाञ्चालाः पाण्डवैः सह।
तदनीकं बिभित्सन्तो महास्त्राणि व्यदर्शयन्।।

द्रोणस्य रथपर्यन्तं रथिनो रथमास्थिताः।
कम्पयन्तोऽभ्यवर्तन्त वेगमास्थाय मध्यमम्।।

तमभ्ययाद्बृहत्क्षत्रः केकयानां महारथः।
विमुञ्चन्निशितान्बाणान्महेन्द्राशनिसन्निभान्।।

तं तु प्रत्युद्ययौ शीघ्रं क्षेमधूर्तिर्महायशाः।
विमुञ्चन्निशितान्बाणाञ्शतशोऽथ सहस्रशः।।

धृष्टकेतुश्च चेदीनामृषभोऽतिबलोदितः।
त्वरितोऽभ्यद्रवद्द्रोणं महेन्द्रमिव शम्बरः।।

तमापतन्तं सहसा व्यादितास्यमिवान्तकम्।
वीरधन्वा महेष्वासस्त्वरमाणः समभ्ययात्।।

युधिष्ठिरं महाराजं जिगीषुं समवस्थितम्।
सहानीकं ततो द्रोणो न्यवारयत वीर्यवान्।।

नकुलं कुशलं युद्धे पराक्रन्तं पराक्रमी।
अभ्यगच्छत्समायान्तं विकर्णस्ते सुतः प्रभो।।

सहदेवं तथाऽऽयान्तं दुर्मुखः शत्रुकर्शनः।
शैररनेकसाहस्रैः समवाकिरदाशुगैः।।

सात्यकिं तु नरव्याघ्रं व्याघ्रदत्तस्त्ववारयत्।
शरैः सुनिशितैस्तीक्ष्णैः कम्पयन्वै मुहुर्मुहुः।।

द्रौपदेयान्नरव्याघ्रान्मुञ्चतः सायकोत्तमान्।
संरब्धान्रथिनः श्रेष्ठान्सौमदत्तिरवारयत्।।

भीमसेनं तदा क्रुद्धं भीमरूपो भयानकः।
प्रत्यवारयदायान्तमार्श्यशृङ्गिर्महाबलः।।

तयोः समभवद्युद्धं नरराक्षसयोर्मृधे।
यादृगेव पुरावृत्तं रामरावणयोर्नृप।।

ततो युधिष्ठिरो द्रोणं नवत्या नतपर्वणाम्।
आजघ्ने भरतश्रेष्ठः सर्वमर्मसु भारत।।

तं द्रोणः पञ्चविंशत्या निजघान स्तनान्तरे।
रोषितो भरतश्रेष्ठ कौन्तेयेन यशस्विना।।

अदृश्यं समरे चक्रे राजानं सायकोत्तमैः।
साश्वसूतध्वजं द्रोणः पश्यतां सर्वधन्विनाम्।।

ताञ्शरान्द्रोणमुक्तांस्तु शरवर्षेण पाण्डवः।
अवारयत धर्मात्मा दर्शयन्पाणिलाघवम्।।

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धो दर्मराजस्य संयुगे।
चिच्छेद समरे धन्वी धनुस्तस्य महात्मनः।।

अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथः।
शरैरनेकसाहस्रैः पूरयामास सर्वतः।।

अदृश्यं वीक्ष्य राजानं भारद्वाजस्य सायकैः।
सर्वभूतान्यमन्यन्त हतमेव युधिष्ठिरम्।।

केचिच्चैनममन्यन्त तथैव विमुखीकृतम्।
हृतो राजेति राजेन्द्र ब्राह्मणेन महात्मना।।

स कृच्छ्रं परमं प्राप्तो धर्मराजो युधिष्ठिरः।
त्यक्त्वा तत्कार्मुकं छिन्नं भारद्वाजेन संयुगे।
आददेऽन्यद्धनुर्दिव्यं भारघ्नं वेगवत्तरम्।।

ततस्तान्सायकांस्तत्र दोणनुन्नान्सहस्रशः।
चिच्छेद समरे वीरस्तदद्भुतमिवाभवत्।।

छित्त्वा तु ताञ्शरान्राजक्रोधसंरक्तलोचनः।
शक्तं जग्राह समरे गिरीणामपि दारिणीम्।
स्वर्णदण्डां महाघोरामष्टघण्टां भयावहाम्।।

समुत्क्षिप्य च तां हृष्टो ननाद बलवद्बली।
नादेन सर्वभूतानि त्रासयन्निव भारत।।

शक्तिं समुद्यतां दृष्ट्वा धर्मराजेन संयुगे।
स्वस्ति द्रोणाय सहसा सर्वभूतान्यथाब्रुवन्।।

सा राजभुजनिर्मुक्ता निर्मुक्तोरगसन्निभा।
प्रज्वालयन्ती गगनं दिशः सप्रदिशस्तथा।
द्रोणान्तिकमनुप्राप्ता दीप्तास्या पन्नगी यथा।।

तामापतन्तीं सहसा दृष्ट्वा द्रोणो विशाम्पते।
प्रादुश्चक्रै ततो ब्राह्ममस्त्रमस्त्रविदां वरः।।

तदस्त्रं भस्मसात्कृत्वा तां शक्तिं घोरदर्शनाम्।
जगाम स्यन्दनं तूर्णं पाण्डवस्य यशस्विनः।।

ततो युधिष्ठिरो राजा द्रोणास्त्रं तत्समुद्यतम्।
अशामयन्महाप्राज्ञो ब्रह्मास्त्रेणैव मारिष।।

विद्व्वा तं च रणे द्रोणं पञ्चभिर्नतपर्वभिः।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन चिच्छेदास्य महद्धनुः।।

तदपास्य धनुश्छिन्नं द्रोणः क्षत्रियमर्दनः।
गदां चिक्षेप सहसा धर्मपुत्राय मारिष।।

तामापतन्तीं सहसा गदां दृष्ट्वा युधिष्ठिरः।
गदामेवाग्रहीत्क्रुद्धश्चिक्षेप च परन्तप।।

ते गदे सहसा मुक्ते समासाद्य परस्परम्।
सङ्घर्षात्पावकं मुक्त्वा समेयातां महीतले।।

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धो धर्मराजस्य मारिष।
चतुर्भिर्निशितैस्तीक्ष्णैर्हयाञ्जघ्ने शरोत्तमैः।।

चिच्छेदैकेन भल्लेन धनुश्चेन्द्रध्वजोपमम्।
केतुमेकेन चिच्छेद पाण्डवं चार्दयत्त्रिभिः।।

हताश्वात्तुल रथात्तूर्णमवप्लुत्य युधिष्ठिरः।
तस्थावूर्ध्वभुजो राजा व्यायुधो भरतर्षभ।।

विरथं तं समालोक्य व्यायुधं च विशेषतः।
द्रोणो व्यमोहयच्छत्रून्सर्वसैन्यानि चाभिभो।।

मुञ्चंश्चेषुगणांस्तीक्ष्णाँल्लघुहस्तो दृढव्रतः।
अभिदुद्राव राजानं सिंहो मृगमिवोल्बणः।।

तमभिद्रुतमालोक्य द्रोणेनामित्रघातिना।
हाहेति सुमहाञ्शब्दः पाण्डूनां समजायत।।

हृतो राजा हृतो राजा भारद्वाजेन मारिष।
इत्यांसीत्सुमहाञ्शब्दः पाण्डूसैन्यस्य सर्वतः।।

ततस्त्वरितमारुह्य सहदेवरथं नृपः।
अपायाज्जवनैरश्वैः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः।।

।। इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि
चतुर्दशदिवसयुद्धे षडधिकशततमोऽध्यायः।। 106 ।।