अध्यायः ६९

जनमेजय उवाच।

त्वत्तः श्रुतमिदं ब्रह्मन्देवदानवरक्षसाम्।
अंशावतरणं सम्यग्गन्धर्वाप्सरसां तथा।।

इमं तु भूय इच्छामि कुरूणां वंशमादितः।
कथ्यमानं त्वया विप्र विप्रर्षिगणसन्निधौ।।

वैशंपायन उवाच।

धर्मार्थकामसहितं राजर्षीणां प्रकीर्तितम्।
पवित्रं कीर्त्यमानं मे निबोधेदं मनीषिणाम्।।

प्रजापतेस्तु दक्षस्य मनोर्वैवस्वतस्य च।
भरतस्य कुरोः पूरोराजमीढस्य चानघ।।

यादवानामिमं वंशं कौरवाणां च सर्वशः।
तथैव भरतानां च पुण्यं स्वस्त्ययनं महत्।।

धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेऽनघ।
तेजोभिरुदिताः सर्वे महर्षिसमतेजसः।।

दश प्राचेतसः पुत्राः सन्तः पुण्यजनाः स्मृताः।
मुखजेनाग्निना यैस्ते पूर्वं दग्धा महौजसः।।

तेभ्यः प्राचेतसो जज्ञे दक्षो दक्षादिमाः प्रजाः।
संभूताः पुरुषव्याघ्र स हि लोकपितामहः।।

वीरिण्या सह सङ्गम्य दक्षः प्राचेतसो मुनिः।
आत्मतुल्यानजनयत्सहस्रं संशितव्रतान्।।

सहस्रसङ्ख्यानसंभूतान्दक्षपुत्रांश्च नारदः।
मोक्षमध्यापयामास साङ्ख्यज्ञानमनुत्तमम्।।

`नाशार्थं योजयामास दिगन्तज्ञानकर्मसु'।
ततः पञ्चाशतं कन्या पुत्रिका अभिसन्दधे।
प्रजापतिः प्रजा दक्षः सिसृक्षुर्जनमेजय।।

ददौ दश स धर्माय कश्यपाय त्रयोदश।
कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिमिन्दवे।।

त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा।
मारीचः कश्यपस्त्वस्यामादित्यान्समजीजनत्।।

इन्द्रादीन्वीर्यसंपन्नान्विवस्वन्तमथापि च।
विवस्वतः सुतो जज्ञे यमो वैवस्वतः प्रभुः।।

`मार्ताण्डस्य यमी चापि सुता राजन्नजायत'।
मार्तण्डस्य मनुर्धीमानजायत सुतः प्रभुः।।

धर्मात्मा स मनुर्धीमान्यत्र वंशः प्रतिष्ठितः।
मनोर्वंशो मानवानां ततोऽयं प्रथितोऽभवत्।।

ब्रह्मक्षत्रादयस्तस्मान्मनोर्जातास्तु मानवाः।
ततोऽभवन्महाराज ब्रह्म क्षत्रेण सङ्गतम्।।

ब्राह्मणा मानवास्तेषां साङ्गं वेदमदारयन्।
वेनं धृष्णुं नरिष्यन्तं नाभागेक्ष्वाकुमेव च।।

कारूषमथ शर्यातिं तथा चैवाष्टमीमिलाम्।
पृष्टध्रं नवमं प्राहुः क्षत्रधर्मपरायणम्।।

नाभागारिष्टदशमान्मनोः पुत्रान्प्रचक्षते।
पञ्चाशत्तु मनोः पुत्रास्तथैवान्येऽभवन्क्षितौ।।

अन्योन्यभेदात्ते सर्वे विनेशुरिति नः श्रुतम्।
पुरूरवास्ततो विद्वानिलायां समपद्यत।।

सा वै तस्याभवन्माता पिता चैवेति नः श्रुतम्।
त्रयोदश समुद्रस्य द्वीपानश्नन्पुरूरवाः।।

अमानुषैर्वृतः सत्वैर्मानुषः सन्महायशाः।
विप्रैः स विग्रहं चक्रे वीर्योन्मत्तः पुरूरवाः।।

जहार च स विप्राणां रत्नान्युत्क्रोशतामपि।
सनत्कुमारस्तं राजन्ब्रह्मलोकादुपेत्य ह।।

अनुदर्शं ततश्चक्रे प्रत्यगृह्णान्न चाप्यसौ।
ततो महर्षिभिः क्रुद्धैः सद्यः शप्तो व्यनश्यत।।

लोभान्वितो बलमदान्नष्टसंज्ञो नराधिपः।
स हि गन्धर्वलोकस्थानुर्वश्या सहितो विराट्।।

आनिनाय क्रियार्थेऽग्नीन्यथावद्विहितांस्त्रिधा।
षट् सुता जज्ञिरे चैलादायुर्धीमानमावसुः।।

दृढायुश्च वनायुश्च शतायुश्चोर्वशीसुताः।
नहुषं वृद्धशर्माणं रजिं गयमनेनसम्।।

स्वर्भानवी सुतानेतानायोः पुत्रान्प्रचक्षते।
आयुषो नहुषः पुत्रो धीमान्सत्यपराक्रमः।।

राज्यं शशास सुमहद्धर्मेण पृथिवीपते।
पितॄन्देवानृषीन्विप्रान्गन्धर्वोरगराक्षसान्।।

नहुषः पालयामास ब्रह्मक्षत्रमथो विशः।
स हत्वा दस्युसंघातानृषीन्करमदापयत्।।

पशुवच्चैव तान्पृष्ठे वाहयामास वीर्यवान्।
कारयामास चेन्द्रत्वमभिभूय दिवौकसः।।

तेजसा तपसा चैव विक्रमेणौजसा तथा।
`विश्लिष्टो नहुषः शप्तः सद्यो ह्यजगरोऽभवत्'।
यतिं ययातिं संयातिमायातिमयतिं ध्रुवम्।।

नहुषो जनयामास षट् सुतान्प्रियवादिनः।
यतिस्तु योगमास्थाय ब्रह्मीभूतोऽभवन्मुनिः।।

ययातिर्नाहुषः सम्राडासीत्सत्यपराक्रमः।
स पालयामास महीमीजे च बहुभिर्मखैः।।

अतिभक्त्या पितॄनर्चन्देवांश्च प्रयतः सदा।
अन्वगृह्णात्प्रजाः सर्वा ययातिरपराजितः।।

तस्य पुत्रा महेष्वासाः सर्वैः समुदिता गुणैः।
देवयान्यां महाराज शर्मिष्ठायां च जज्ञिरे।।

देवयान्यामजायेतां यदुस्तुर्वसुरेव च।
द्रुह्युश्चानुश्च पूरुश्च शर्मिष्ठायां च जज्ञिरे।।

स शाश्वतीः समा राजन्प्रजा धर्मेण पालयन्।
जरामार्च्छन्महाघोरां नाहुषो रूपनाशिनीम्।।

जराऽभिभूतः पुत्रान्स राजा वचनमब्रवीत्।
यदुं पूरुं तुर्वसुं च द्रुह्युं चानुं च भारत।।

यौवनेन चरन्कामान्युवा युवतिभिः सह।
बिहर्तुमहमिच्छामि साह्यं कुरुत पुत्रकाः।।

तं पुत्रो दैवयानेयः पूर्वजो वाक्यमब्रवीत्।
किं कार्यं भवतः कार्यमस्माकं यौवनेन ते।।

ययातिरब्रवीत्तं वै जरा मे प्रतिगृह्यताम्।
यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम्।।

यजतो दीर्घसत्रैर्मे शापाच्चोशनसो मुनेः।
कामार्थः परिहीणोऽयं तप्येयं तेन पुत्रकाः।।

मामकेन शरीरेण राज्यमेकः प्रशास्तु वः।
अहं तन्वाऽभिनवया युवा काममवाप्नुयाम्।।

वैशंपायन उवाच।

ते न तस्य प्रत्यगृह्णन्यदुप्रभृतयो जराम्।
तमब्रवीत्ततः पूरुः कनीयान्सत्यविक्रमः।।

राजंश्चराभिनवया तन्वा यौवनगोचरः।
अहं जरां समादाय राज्ये स्थास्यामि तेज्ञया।।

एवमुक्तः स राजर्षिस्तपोवीर्यसमाश्रयात्।
संचारयामास जरां तदा पुत्रे महात्मनि।।

पौरवेणाथ वयसा राजा यौवनमास्थितः।
यायातेनापि वयसा राज्यं पूरुरकारयत्।।

ततो वर्षसहस्राणि ययातिरपराजितः।
स्थितः स नृपशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः।।

ययातिरपि पत्नीभ्यां दीर्घकालं विहृत्य च।
विश्वाच्या सहितो रेमे पुनश्चैत्ररथे वने।।

नाध्यगच्छत्तदा तृप्तिं कामानां स महायशाः।
अवेत्य मनसा राजन्निमां गाथां तदा जगौ।।

न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति।
इविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते।।

यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत्।।

यदा न कुरुते पापं सर्वभूतेषु कर्हिचित्।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा।।

न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न बिभ्यति।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा।।

इत्यवेक्ष्य महाप्राज्ञः कामानां फल्गुतां नृप।
समाधाय मनो बुद्ध्या प्रत्यगृह्णाज्जरां सुतात्।।

`ततो वर्षसहस्रान्ते ययातिरपराजितः।'
दत्वा च यौवनं राजा पूरुं राज्येऽभिषिच्य च।
अतृप्त एव कामानां पूरुं पुत्रमुवाच ह।।

त्वया दायादवानस्मि त्वं मे वंशकरः सुतः।
पौरवो वंश इति ते ख्यातिं लोके गमिष्यति।।

वैशंपायन उवाच।

ततः स नृपशार्दूल पूरुं राज्येऽभिषिच्य च।
ततः सुचरितं कृत्वा भृगुतुङ्गे महातपाः।।

कालेन महता पश्चात्कालधर्ममुपेयिवान्।
कारयित्वा त्वनशनं सदारः स्वर्गमाप्तवान्।।

।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि
संभवपर्वणि एकोनसप्ततितमोऽध्यायः।। 69 ।।